Zestawienie prezentowane poniżej jest stricte subiektywne, wynika częściowo z moich osobistych doświadczeń z obsługą przedsiębiorstwa działających w branży kryptowalut czy produktów cyfrowych takich jako tokeny ale także z ogólnych doświadczeń prawnych obsługi prawnej spółek, z różnych branż, w poniższych krajach oraz z moich osobistych preferencji co do pewnych rozwiązań prawnych.

Na podstawie tych założeń, gdyby ktoś spytał jakie wziąć pod uwagę przesłanki przy wyborze kraju, w którym będzie założony kantor kryptowalut podałbym następujące trzy:

  • Czy da się w tym kraju otworzyć rachunek bankowy dla kantoru?
  • Na ile stabilny prawnie jest dany kraj?
  • Jak wygląda klimat podatkowy?

Te trzy przesłanki, w zasadzie, na koniec dnia sprowadzają  się do jednej kwestii tj. na ile stabilnie i w przewidywalny sposób można prowadzić projekt biznesowy zajmujący się wymianą  kryptowalut. Kwestia licencji jest drugorzędna i w zasadzie techniczna. Jakąś licencję trzeba posiadać. W zależności od danej jurysdykcji będzie to zezwolenie dla instytucji płatniczej. Zezwolenie kantor wymiany walut czy zezwolenie na działalność bankową. Podstawowe pytanie jest zatem nie, czy posiadać licencję ale w jakim kraju o nią wystąpić i ile ona faktycznie jest warta?

Sytuacja na rynku wygląda w ten sposób, że jest ogromna liczba krajów, także egzotycznych lokalizacji offshore, gdzie można prowadzić taką działalność na podstawie takiej czy innej licencji. Tyle, że w większości przypadków te licencje są niewiele warte ponieważ albo są przyznawane automatycznie albo dany kraj jest na tyle niestabilny politycznie i prawnie, że za rok może się okazać,  iż przepisy zostały zmienione i trzeba likwidować lub przenosić interes. Tę „wartość” licencji doskonale widać w kontaktach z bankami czy instancjami płatniczymi, gdyż – co oczywiste – podmiot zajmujący się wymianą walut cyfrowych na waluty FIAT musi mieć konto bankowe. Banki odmawiają współpracy z podmiotami, które zadowolone z siebie przedstawiają im licencję, gdyż wiedzą, że ta licencja niczego nie zapewnia i nic nie gwarantuje.

Ja osobiście, polecam zatem klientom nie spoglądać na low-cost jurisdtiction bo to oznacza ciągłą niepewność oraz prawdopodobną stratę czasu i nerwów (choć czasem – rzadko – są wyjątki kiedy to może mieć sens). Co więcej, namawiam zawsze aby decyzja o wyborze danego kraju była decyzją biznesową a nie tylko decyzja prawną. Tzn. aby w danym kraju znajdowała się nie tylko pusta spółka (bez personelu, biura etc.) z licencją, a faktycznie działała tam w pełni operacyjna spółka, z wystarczają substancją biznesową w postaci biura, personelu, kapitału, a zwłaszcza kadry zarządzającej podejmujące kluczowe decyzje. Wtedy, szanse na zbudowanie sensownych i trwałych relacji z bankami i instytucjami płatniczymi są o niebo większe. Otwieranie rachunków bankowych, załatwianie kwestii z regulatorem czy z organami podatkowymi – wszystko idzie łatwiej. Oczywiście zdaje sobie z kwestii kosztów takiej działalności z pełną „substancją biznesowa”. Ale to moim zdaniem jedyna sensowna droga.

Widać to na przykładzie Szwajcarii – która otwiera zestawienie. Jeszcze parę ładnych lat temu nie było możliwości otworzenia rachunku bankowego dla spółki zajmującej się inwestycjami czy handlem walutami cyfrowymi. Obecnie, to jedna z najlepszych jurysdykcji na świecie do lokowania przedsięwzięć, szczególnie tych innowacyjnych oraz globalnym zasięgu z branży walut cyfrowych czy tokenów inwestycyjnych. Podstawy tego sukcesu są jednak w sumie dość banalne: wieloletnia i zakotwiczona w kulturze, tradycja pragmatycznego i rzeczowego podejścia do problemów prawnych. Szwajcarski organ nadzoru finansowego FINMA prowadzi otwartą, czytelną i partnerską komunikację z inwestorami i podmiotami zainteresowanymi działaniami na tym rynku. Banki wypracowały procedury i zasady współpracy z uczestnikami rynku tak, aby wszystkie strony miały zapewnioną możliwość działania przy wypełnieniu obowiązków wynikających z zasad AML/Compliance.

Takie podejście, ta jakość i komfort współpracy, ma swoją cenę i dlatego wielu inwestorów wybiera mniej kosztowne kraje. Jakakolwiek decyzja niesie ze sobą, oprócz konsekwencji finansowych, określone ryzyka i niedogodności. Wszystko zależy od indywidualnej strategii i zasobności portfela.

Szwajcaria

Jedna z najlepszych jurysdykcji dla branży krypto w Europie, jeśli nie na świecie. Rzeczowe, czytelne i stabilne podejście miejscowego organu nadzoru finansowego (Swiss Financial Market Superiory Authority) dot. nowoczesnych rozwiązań z branży crypto, tokenów inwestycyjnych czy blockchain.

Jako dowód można wskazać fakt, że Szwajcaria oraz USA zdominowały w ostatnich latach rynek krypto oraz ICO/ITO. To w Szwajcarii ulokowany jest projekt waluty cyfrowej Facebooka – Libra (stable coin).

Licencje, wydawane są przez FINMA w zależności od zakresu działalności planowanej przez wnioskodawcę. Sprawdzeniu podlega biznes plan, ogólne bezpieczeństwo projektu, kwestie AML, sprawdzenie wiarygodności udziałowców oraz kadry zarządzającej.

Zaletą Szwajcarii jest wysoka kultura pracy i komunikacji organów administracji oraz doradców. FINMA regularnie publikuje stanowiska i wytyczne na bieżące kwestie i pytania dot. branży krypto. Tak, że wszyscy uczestnicy rynku, inwestorzy, doradcy czy banki wiedzą na jakim gruncie się znajdują i jak powinni się zachować.

Dodatkowym atutem Szwajcarii jest doświadczona i profesjonalna bankowość i sektor usług finansowych, które nie obawiają się współpracy z branża krypto. Jednym z najbardziej polecanych miejsc na założenie spółki z ww. branży jest Kanton Zug, nie tylko ze względu a na relatywnie niskie podatki ale także ze względu na łatwe założenie i obsługę spółek.

Malta

Rząd Malty podjął działania w kierunku zbudowania pozycji Malty jako kraju otwartego na innowacje technologiczne i branżę cyfrową. W tym celu m.in. w lutym 2018 roku na Malcie rozpoczęła działalność Digital Innovation Authority. Celem jest zapewnienie stabilnego i czytelnego środowiska prawnego na Malcie dla przedsiębiorców z obszaru technologii Blockchain, walut cyfrowych, ICO/ITO.

Następnie, pod koniec 2018 roku w życie weszły nowe przepisy regulujące branże krypto i digital oraz między innymi, podmioty planujące działania w obszarze obrotu i wymiany walut cyfrowych (Law on Virtual Financial Assets).

Organem odpowiedzialnym za wydawanie licencji na prowadzenie działalności w zakresie wymiany kryptowalut jak również za nadzór nad rynkiem jest Maltański Nadzór Finansowy (Malta Financial Supervision Authority). Wydawane licencje dzielą się na 4 klasy, w zależności od zakresu, odpowiedzialności oraz wymagań.

Licencja nadawana jest po przejściu procedury weryfikacyjnej. Oprócz takich elementów jak biznes plan, opis działalności, Compliance Policy czy weryfikacji AML udziałowców oraz kadry zarządzającej niezbędne jest także posiadanie faktycznej obecności spółki na Malcie (business substance).

Singapur

Singapur to jedno z najważniejszych centrów usług bankowych i finansowych na świecie. Ten kraj jest szczególnie preferowany w przypadku projektów nakierowanych na rejon Azji. Jednak także dostarcza on wsparcia w zakresie usług bankowych i płatniczych dla wielu projektów dot. walut wirtualnych działających w Europie.

Prowadzenie wymiany kryptowalut online wymaga licencji od lokalnego nadzoru finansowego (Monetary Authority of Singapore) i podlega przepisom Niedawno przyjętych przepisów Payment Services Act (styczeń 2020). Procedura weryfikacyjna dotyczy AML, bezpieczeństwa ogólnego, bezpieczeństwa finansowego oraz wiarygodności udziałowców i kadry zarządzającej.

Na podstawie nowych przepisów (PSA), szeroko konsultowanych z przedstawicielami branży krypto oraz usług płatniczych, przewidziane są trzy rodzaje licencji. Uwzględnione zostatały oraz uregulowane świadczenie „digital payment token services”, które obejmują swoim zakresem także wymianę walut cyfrowych.

Singapur, który już wcześniej oferował usługi płatnicze dla firm działających z rejonu Europy w branży kryptowalut, po przejęciu nowych przepisów, niewątpliwie będzie stanowił konkurencję dla europejskich centrów finansowych takich jak Szwajcaria czy Luxemburg.

Estonia

Estonia parę lat temu postawiła na rozwój nowych technologii (e-państwo, e- rezydencja) oraz zbudowanie reputacji kraju otwartego na najnowsze technologie i stosującego innowacje technologiczne w praktyce.. W efekcie, Estonia wprowadziła przepisy prawne umożliwiające otrzymanie licencji na działalność związaną z walutami cyfrowymi (np. obrót, prowadzenia portfeli, wymiana, arbitraż etc.

Wnioski o uzyskanie licencji składa się do Financial Intelligence Unit (FIU). Powinny zawierać opis planowanych usług, politykę AML oraz informację o udziałowcach spółki. Procedura jest dość prosta i w zasadzie w ciągu 60 dni można otrzymać licencje. Koszty założenia spółki i uzyskania licencji to ok 15 000 EUR.

Problem polega na tym, że banki w Estonii nie są chętne do otwierania rachunków bankowych dla klientów uzyskujących tak „taśmowo” te licencje. Decyzje podejmują na podstawie indywidualnej analizy danego przypadku. W szczególności biorą po uwagę czy kadra zarządzająca jest lokalna czy z zagranicy, kto jest udziałowcem oraz czy spółka posiadająca licencje posiada w Estonii business substance (tj. personel, biuro etc.).

W rezultacie w Estonii można dość szybko otrzymać licencje ale wcale nie gwarantuje to sukcesu w założeniu rachunku bankowego. Dlatego providerzy usług doradczych w Estonii rekomendują złożenie rachunku dla podmiotów posiadających licencję nie w bankach ale w Instytucjach płatniczych przyjaznym branży krypto lub w bankach za granicą.

Luxemburg

Luxemburg jest uznawany za jedną z najlepszych na świecie jurysdykcji dla założenia tam spółki w celu prowadzenia działalności w obszarze walut cyfrowych. Jest to droga i wymagająca jurysdykcja ale w zamian otrzymuje się wysoką jakość usług, czytelne przepisy prawa, stabilny system prawny oraz rzeczowe i pomocne podejście regulatora.

Działalność polegająca na organizacji wymiany kryptowalut online (kantor wymiany online) podlega nadzorowi lokalnej Komisji Nadzoru finansowego (CSSF) i wymaga licencji. Jedyną dostępną licencją jest electronic money payment instytuction licence (odpowiednik w Polsce: licencja dla instytucji płatniczych pieniądza elektronicznego).

W ramach licencji podmiot może nie tylko świadczyć wymianę walut cyfrowych ale także świadczyć usługi płatnicze, udzielać pożyczek, świadczyć usługi dodatkowe związane z emisją i wymianą walut cyfrowych.

Wniosek powinien zawierać m.in. biznes plan, opis usług, które będą świadczone, opis walut cyfrowych będących przedmiotem wymiany, polityka i procedury AML/Compliance, informację o udziałowcach i kadrze zarządzającej.

Filipiny

Filipny przyjęły przepisy regulujące działalność dotyczącą wymiany kryptowalut w 2017 roku i od tego czasu wydały ok 50 licencji. Istnieją dwie możliwości uzyskania licencji:

  • Przez Bank Centralny Filipin oraz
  • Przez Specjalną Strefę Ekonomiczną Cagayan (nadzorowana przez państwo).

Licencja wydana przez Bank Centralny umożliwia m.in. działalność na terenie Filipin.

Licencję wydane przez Specjalną Strefę Ekonomiczną Cagayan pozwalają tylko na działalność offshore. W tej strefie rząd buduje Crypto Valley of Asia więc może to sugerować jakieś bardziej długofalowe podejście do kwestii walut cyfrowych.

W ramach postępowania sprawdzającego należy przedstawić informacje o świadczonych usługach, biznes plan, zasady i procedury AML, przejść weryfikację techniczną systemu IT, przejść weryfikację AML udziałowców, kadry zarządzającej spółką wnioskodawcą.

Filipny warte są rozważenia w przypadku działań o zasięgu globalnym lub skoncentrowanych na rynkach azjatyckich. Stabilność polityczna i w efekcie podejście władz do branży kryptowalut jest pewnym znakiem zapytania.

Paweł Osiński

Adwokat. Ekspert z międzynarodowego prawa spółek oraz prawa karnego-gospodarczego i AML/Compliance.

Specjalizuje się także w tamatyce walut cyfrowych i tokenów inwestycyjnych.